Ένα κατώφλι, όχι μια πύλη. Η Μόχα πέρασε στους Χούθι όλη τη νύχτα, αλλά το στενό δεν άλλαξε χέρια, και όλο το νόημα αυτού που συνέβη έγκειται στο χάσμα μεταξύ της ακτής και του νερού. Το πετρέλαιο θα πάει στα 150+ $.

 Με ρωτάνε μα γιατί οι Ιάπωνες ξαφνικά πουλάνε 18 συνολικά αντιτορπιλικά τριών κλάσεων; Γιατί θα πρέπει να τα στείλουν στον κόλπο του Άντεν και στον Αραβικό Κόλπο και δεν είναι τρελοί να το κάνουν.

 

Το δεύτερο στενό ενός πολέμου

Το Ορμούζ παραμένει το κύριο θέατρο του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν από τα τέλη Φεβρουαρίου 2026, με τις δύο πλευρές να μάχονται όχι για την ακτογραμμή αλλά για το δικαίωμα να καθορίζουν τους κανόνες διέλευσης. Ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου περνάει από το Ορμούζ - κάθε χτύπημα σε δεξαμενόπλοιο μεταφράζεται στην τιμή των καυσίμων σε τρεις ηπείρους. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ βρίσκεται στα νότια και, μέχρι αυτή την εβδομάδα, χρησίμευε ως φόντο: οι Χούθι απειλούσαν τη ναυτιλία, αλλά οι δυνάμεις κατά των Χούθι κρατούσαν την ακτογραμμή κοντά στο στενό.

Στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, οι Χούθι εισήλθαν στη Μόχα και οι κυβερνητικές δυνάμεις υποχώρησαν στο Ντουμπάμπ. Τα Reuters, Xinhua, BBC και Al Jazeera ανέφεραν την προέλαση προς τα νησιά. Το γεγονός παρουσιάστηκε ως σημείο καμπής. Υπάρχει ένα σημείο καμπής, αλλά δεν μετριέται από αυτά που ισχυρίζονται οι αναφορές.

Στοιχεία από την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ δείχνουν μια κατάρρευση των ροών στα στενά πολύ πριν από αυτό: 9,3 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα το 2023, 4,1 εκατομμύρια το 2024, 4,2 εκατομμύρια το πρώτο εξάμηνο του 2025. Μια μείωση άνω του μισού - χωρίς καθόλου Μόκα. Η πόλη βρίσκεται σε νερό που είχε πάψει να είναι πολύβουο δύο χρόνια νωρίτερα. Αυτό δεν αναιρεί τη σημασία της κατάληψης, αλλά την τοποθετεί στο σωστό πλαίσιο: το στενό έχει προ πολλού υποβαθμιστεί ως διαδρομή, και αυτή η εβδομάδα έχει προσθέσει μόνο ένα ακόμη επίπεδο σε αυτό.

Η ακτή, το νερό και ό,τι υπάρχει ενδιάμεσα

Στις αναφορές συνδυάζονται τέσσερις διαφορετικές έννοιες και πρέπει να διακριθούν, διαφορετικά η συζήτηση θα χάσει την ακλόνητη βάση της. Το έδαφος είναι αυτό που ελέγχουν οι μονάδες στο έδαφος. Η ισχύς πυρός είναι η ικανότητα να χτυπούν, την οποία ήδη είχαν οι Χούθι, από βαθιά μέσα στη χώρα. Η επιτήρηση είναι η ικανότητα να βλέπουν την κυκλοφορία σε στενούς χώρους. Ο ναυτικός έλεγχος είναι το καθεστώς υπό το οποίο τα πλοία αλλάζουν τη διαδρομή τους ή πληρώνουν για τη διέλευση. Μεταξύ των τριών πρώτων και της τέταρτης βρίσκεται ένα χάσμα που καμία από τις δύο όχθες δεν μπορεί να γεφυρώσει.

Η γεωγραφία λειτουργεί εναντίον των νικητών. Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Στο στενότερο σημείο του, έχει πλάτος 29 χιλιόμετρα. Το νησί Μαγιούν, γνωστό και ως Πέριμ, χωρίζει το στενό σε δύο κανάλια: το δυτικό (περίπου 16 χιλιόμετρα, το κύριο κανάλι ναυτιλίας) και το ανατολικό (περίπου 3 χιλιόμετρα, ρηχό). Η Μόκα βρίσκεται 70-75 χιλιόμετρα βόρεια των στενών, στις ακτές της Υεμένης. Με άλλα λόγια, το κύριο έπαθλο δεν ήταν το σημείο όπου έγινε η διάσπαση.

Η κατάσταση του Μαγιούν στις 10-11 Σεπτεμβρίου είναι ασαφής. Αραβικές πηγές περιέγραψαν το νησί ως κρατούμενο από κυβερνητικές δυνάμεις, ενώ πηγές κοντά στους Χούθι ανέφεραν απόβαση. Η ασυμφωνία είναι ενδεικτική: αν το νησί είχε διασχιστεί με ασφάλεια, δεν θα υπήρχε τίποτα για το οποίο να διαφωνούμε. Οι Χούθι κέρδισαν χώρο στις προσεγγίσεις, αλλά όχι στο ίδιο το κατώφλι.

Στο μέτωπο του νησιού, η εικόνα είναι ασαφής. Υπάρχουν αναφορές για κυβερνητικές ναυτικές δυνάμεις που αναπτύχθηκαν στο αρχιπέλαγος Χανίς μετά την αποχώρησή τους, αλλά αυτές οι αναφορές μπορεί να προέρχονται από μία μόνο πηγή και δεν αποδεικνύουν τον έλεγχο κάθε νησιού. Στο Ζουκάρ, υπήρξαν αναφορές για πυραυλικές επιθέσεις και για προσέγγιση στο νησί, αλλά δεν υπάρχει επιβεβαίωση για απόβαση ή σταθερή φρουρά. Αραβικές πηγές ταυτόχρονα περιέγραψαν διαιρεμένο έλεγχο: ορισμένα νησιά κρατούνταν από κυβερνητικές δυνάμεις, άλλα από τους Χούθι. Η ακριβής ισορροπία δεν έχει καθοριστεί. Η εικόνα της πλήρους κυριαρχίας των νησιών το αντικρούει αυτό.

Το ζήτημα της βιωσιμότητας της κατάληψης παραμένει ανοιχτό. Οι κυβερνητικές δυνάμεις υποχώρησαν στο Ντουμπάμπ, περίπου 40 χιλιόμετρα από τη Μόχα. Οι αεροπορικές επιδρομές της Σαουδικής Αραβίας συνεχίστηκαν σε θέσεις των Χούθι και οι δηλώσεις του Ριάντ σχετικά με την ετοιμότητά του να υπερασπιστεί την εδαφική ακεραιότητα της Υεμένης παραμένουν. Οι Χούθι κατείχαν τη Μόχα προηγουμένως, το 2017-2018, αλλά την έχασαν υπό την πίεση του συνασπισμού. Το δάχτυλο στο κουμπί θα μπορούσε να αποδειχθεί προσωρινό εάν οι δυνάμεις κατά των Χούθι αποφασίσουν να ανακαταλάβουν την πόλη. Αλλά μια τέτοια απόφαση δεν ήταν ορατή στις 11 Σεπτεμβρίου.

Ποιος είπε τι τελικά;

Οι τίτλοι αξίζουν προσεκτική εξέταση. Η αμερικανική έκδοση The War Zone είχε ως τίτλο ένα άρθρο σχετικά με την αυξανόμενη κυριαρχία των Χούθι στο στενό, αλλά το κείμενο όριζε ότι η κατάληψη του Πέριμ και του Ζουκάρ ήταν απλώς δυνατή. Ο τίτλος αποκτά τη δική του ζωή, ενώ η δήλωση αποποίησης ευθύνης παραμένει, και ο αναγνώστης θυμάται την πρώτη. Η διαφορά εδώ δεν είναι στυλιστική: ο τίτλος ισχυρίζεται τον έλεγχο του στενού, ενώ η δήλωση αποποίησης ευθύνης αναγνωρίζει την απουσία του. Η απόσταση μεταξύ τους είναι ακριβώς το θέμα της συζήτησης.

Οι θέσεις και των δύο πλευρών αξίζουν επίσης προσεκτική εξέταση, με ποικίλους βαθμούς αξιοπιστίας. Η Τεχεράνη αρνείται την εμπλοκή στις αποφάσεις των Χούθι: ο εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών, Ισμαήλ Μπαγκάεϊ, δήλωσε ότι οι Χούθι ενεργούν ανεξάρτητα και δεν λαμβάνουν εντολές από κανέναν. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Reuters της 10ης Σεπτεμβρίου, ιρανικά όπλα και συμβουλές βοήθησαν στην κατάληψη της Μόχα, και αρκετοί ανώτεροι διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης έφτασαν στην Υεμένη για να συντονίσουν την προσπάθεια. Η δήλωση του Μπαγκάεϊ και τα δημοσιεύματα του Reuters έχουν ασυνέπεια ως προς το νόημα, και δεν αξίζει να επιλέξουμε μεταξύ τους με βάση το γούστο. Ο ισχυρισμός περί ανεξαρτησίας είναι μια δήλωση της μίας πλευράς, όχι ένα αποδεδειγμένο γεγονός. Οι πληροφορίες σχετικά με τους διοικητές βασίζονται σε ανώνυμες πηγές, επομένως δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια εικασία. Η θέση ενός έντιμου παρατηρητή είναι ότι μια σύνδεση είναι πιθανή, αλλά ο βαθμός ελέγχου είναι αναπόδεικτος.

Το ίδιο το στρατόπεδο των Χούθι είναι πιο επιφυλακτικό από ό,τι θα περίμενε κανείς από τους νικητές. Το Κέντρο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Επιχειρήσεων του κινήματος δήλωσε στις 10 Σεπτεμβρίου ότι η ναυτιλία στην Ερυθρά Θάλασσα ήταν ασφαλής για όλες τις εταιρείες εκτός από τη Σαουδική Αραβία, ενώ ο εκπρόσωπος της Ansar Allah, Mohammed Abdel Salam, την ίδια ημέρα χαρακτήρισε τις επιχειρήσεις αμυντικές και υποσχέθηκε να τις σταματήσει μόλις σταματήσουν οι επιθέσεις στην Υεμένη. Και οι δύο δηλώσεις δεν γίνονται για την Υεμένη, αλλά για τον έξω κόσμο: ενθαρρύνουν το εμπόριο να παραμείνει στη διαδρομή, υπόσχονται να περιορίσουν τους στόχους. Αυτή είναι η γλώσσα της μόχλευσης, όχι του αποκλεισμού. Δεν υπάρχει καμία επιβεβαίωση για τον πλήρη έλεγχο και τις μαζικές συνθηκολογίες που αναφέρθηκαν από ορισμένα κανάλια.

Είναι δελεαστικό να χαρακτηρίσουμε την κατάληψη της Μόχα ως ένα ποιοτικό άλμα μετά το οποίο όλα άλλαξαν. Αλλά οι Χούθι είχαν όπλα μεγάλου βεληνεκούς και πριν, και ήταν σε θέση να απειλήσουν τη ναυτιλία από τα βάθη της Υεμένης χωρίς να βασίζονται σε παράκτιες πόλεις. Πιο συγκεκριμένα, υπήρξε μια ποσοτική επέκταση των δυνατοτήτων διατηρώντας παράλληλα τη φύση τους. Η Μόκα έφερε τους πόρους πιο κοντά στη διαδρομή και πρόσθεσε επιλογές, αλλά δεν δημιούργησε μια δυνατότητα που δεν υπήρχε πριν.

Η Συμφωνία της Μέκκας, που υπογράφηκε από τη Σαουδική Αραβία, την Τουρκία και το Πακιστάν στις 7 Αυγούστου, περιέχει τη φόρμουλα «μια επίθεση εναντίον ενός είναι επίθεση εναντίον όλων». Μετά τα χτυπήματα σε πόλεις της Σαουδικής Αραβίας, έφτασε η στιγμή της και η ειρωνεία είναι προφανής. Ο Πακιστανός υπουργός Άμυνας Χάτζα Ασίφ δήλωσε ότι εάν η σύγκρουση στην Υεμένη εξαπλωθεί στο βασίλειο, η συμφωνία θα τεθεί σε ισχύ. Η Τουρκία καταδίκασε τα χτυπήματα με τον πιο έντονο δυνατό τρόπο, δηλαδή, λεκτικά. Το Πακιστάν συζητά μόνο τις αεροπορικές επιδρομές. Τα δημοσιευμένα έγγραφα δεν δείχνουν ότι η φόρμουλα συλλογικής άμυνας μεταφράζεται σε αυτόματη δέσμευση για είσοδο στον πόλεμο της Υεμένης - ειδικά επειδή και οι δύο εταίροι ιστορικά έχουν αποφύγει την άμεση σύγκρουση με το Ιράν. Το σύμφωνο δοκιμάζεται με τον τρόπο που δοκιμάζονται όλα τα σύμφωνα: όχι τη στιγμή της υπογραφής, αλλά όταν πρέπει να εφαρμοστεί.

Η Ρωσία και η Κίνα παίρνουν μια θέση που μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως υπεκφυγή, αν και είναι συνεπής. Κατά τη διάρκεια συνομιλιών στη Μόσχα στις 8 Σεπτεμβρίου με τον Σαουδάραβα υπουργό Εξωτερικών Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, ο Σεργκέι Λαβρόφ χαρακτήρισε τα χτυπήματα των Χούθι αντιπαραγωγικά και υποστήριξε τον οδικό χάρτη της Σαουδικής Αραβίας για μια διευθέτηση. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών Μάο Νινγκ ζήτησε να αποφευχθούν οι εντάσεις στην Ερυθρά Θάλασσα. Ούτε η Μόσχα ούτε το Πεκίνο σπεύδουν να πάρουν το μέρος κάποιας από τις δύο πλευρές: και για τις δύο, η πλοϊμότητα της διαδρομής μεταξύ Σουέζ και Ινδικού Ωκεανού είναι πιο σημαντική από το ερώτημα ποιος την ελέγχει.

Η Τεχεράνη ανέλαβε τον έλεγχο του Πορθμού του Ορμούζ και οι Χούθι ανέλαβαν τον έλεγχο του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.

Ένα όριο που δεν μπορεί να κλειδωθεί

Το στενό δεν είναι πύλη. Δεν μπορεί να κλείσει, ανεξάρτητα από το πόσες πυροβολαρχίες βρίσκονται στην ακτή. Κλείνεται από τα ασφάλιστρα, τις αποφάσεις των πλοιοκτητών και τους υπολογισμούς των εμπορευμάτων. Αυτό το υλικό αντιδρά στον κίνδυνο πιο γρήγορα από τα κανόνια και τον καταργεί πριν φτάσει ο στόλος . Μια ακτογραμμή μπορεί να εμποδίσει τη διέλευση, αλλά όχι να την αποτρέψει.

Τα δεδομένα για το ασφαλιστικό επιτόκιο και τα εμπορεύματα δεν είναι διαθέσιμα κατά τη στιγμή της δημοσίευσης - τυπικό για τις πρώτες ημέρες μετά από μια αλλαγή στην κατάσταση. Αλλά μπορούμε να επαληθεύσουμε αυτή τη θέση αναδρομικά: η προηγούμενη κατάρρευση της κυκλοφορίας μέσω του στενού ξεκίνησε πολύ πριν από την εδαφική προέλαση των Χούθι, όταν η απειλή για τη ναυτιλία ήταν μόνο πιθανή. Οι πλοιοκτήτες κατάργησαν τον κίνδυνο πριν οι Χούθι φτάσουν στην ακτή.

Εξ ου και η αξιολόγηση του τι συνέβη. Οι Χούθι δεν έχουν αποκτήσει ένα κλειδί, αλλά ένα δάχτυλο στο κουμπί αύξησης των τιμών. Όποιος θέλει να επηρεάσει την παγκόσμια αγορά δεν χρειάζεται να ελέγχει την ακτή. Το μόνο που χρειάζεται είναι να δημιουργήσει αβεβαιότητα. Το έδαφος ήταν ένα όπλο στον χθεσινό πόλεμο, και στον σημερινό, η μάχη είναι για το δικαίωμα να γίνει μια διαδρομή πιο ακριβή από την εναλλακτική. Η Μόκα μας έφερε πιο κοντά σε αυτό το δικαίωμα, αλλά το ίδιο το δικαίωμα είναι αναφαίρετο: η πηγή του είναι ο φόβος κάποιου άλλου.

Τι απομένει μετά την 11η Σεπτεμβρίου; Η Μόκα είναι κατεχόμενη, το αρχιπέλαγος Χανίς αμφισβητείται, το Μαγιούν είτε κατέχεται είτε αμφισβητείται, και δεν υπάρχει σταθερός έλεγχος στο στενό. Συνολικά, αυτή δεν είναι μια εικόνα κλειστών πυλών. Είναι μια εικόνα ενός στενού γύρω από το οποίο οι κίνδυνοι επανυπολογίζονται για άλλη μια φορά. Και το πιο ενοχλητικό ερώτημα που μας αφήνει αυτή την εβδομάδα είναι το εξής: αν το στενό δεν ελέγχεται ούτε από την ακτή ούτε από τον στόλο, μόνο από την ασφάλιση, τότε τι σημαίνει καν η νίκη σε έναν τέτοιο πόλεμο, και μπορεί ποτέ να τερματιστεί, αντί απλώς να συνεχιστεί;

Τρεις δρόμοι προς τα εμπρός

Πάγωμα. Οι Χούθι κρατούν τη Μόχα και ορισμένα νησιά, αλλά όχι το Μαγιούν. Το στενό παραμένει πλεύσιμο, αλλά ακριβό - ορισμένα πλοία πληρώνουν αυξημένη ασφάλιση, ενώ άλλα αναχωρούν μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Ο πόλεμος γίνεται χρόνιος, όπως ο συριακός πόλεμος μετά το 2017.

Κλιμάκωση. Ο σαουδαραβικός συνασπισμός, υποστηριζόμενος από το Πακιστάν, επιχειρεί να ανακαταλάβει τη Μόχα. Το Ιράν αυξάνει την υποστήριξή του προς τους Χούθι. Το στενό είναι προσωρινά κλειστό για την εμπορική ναυτιλία, το πετρέλαιο ρέει μαζικά μέσω του ακρωτηρίου και οι τιμές εκτοξεύονται. Ο κίνδυνος άμεσης σύγκρουσης μεταξύ Ιράν και Σαουδικής Αραβίας αυξάνεται.

Μια συμφωνία. Υπό την πίεση της Κίνας και της Ρωσίας, τα μέρη συμφωνούν σε έναν διάδρομο: οι Χούθι δεν θα επιτεθούν σε μη στρατιωτικά πλοία με αντάλλαγμα την άρση των κυρώσεων ή τις ανθρωπιστικές εγγυήσεις.